Trò chơi dân gian là lựa chọn rất đáng thử cho con vào cuối tuần. Chỉ cần vài viên sỏi, một sợi dây hay một khoảng sân nhỏ, bé đã cười rộn cả buổi chiều. Bên mình là nhóm bố mẹ thường dẫn con ra sân gần nhà. Qua nhiều lần như vậy, chúng tôi nhận ra những trò này hợp với trẻ hơn mình nghĩ. Bài viết tổng hợp luật chơi cơ bản, gợi ý trò cho nhóm đông và vài lưu ý để buổi chơi ngoài trời luôn yên tâm.
Vì sao nên cho trẻ chơi trò chơi dân gian
Điều dễ thấy nhất là con rời màn hình điện thoại. Khi chạy nhảy cùng bạn, bé phải nói chuyện với nhau. Bé cũng phải nhìn vào mắt bạn và tự thương lượng luật chơi. Những kỹ năng này khó học được khi ngồi một mình trước màn hình.
Mỗi trò còn rèn một kỹ năng riêng. Nhảy dây và kéo co giúp đôi chân, cánh tay khỏe hơn và phản xạ nhanh hơn. Ô ăn quan buộc bé đếm quân và tính trước vài nước đi. Rồng rắn lên mây dạy con giữ nhịp và biết phối hợp với cả hàng. Nhiều ông bà cũng rất vui khi được ngồi dạy lại trò thuở nhỏ cho cháu, và đó là một khoảnh khắc gia đình rất đáng nhớ.
Ngoài ra, trò dân gian nào cũng có câu vè, bài đồng dao riêng. Đây là chất liệu tự nhiên để bé luyện nói, nhớ nhịp điệu và hiểu thêm văn hóa của mình. Có bé ban đầu chỉ thuộc một câu, nhưng vài buổi sau đã tự đọc cả bài, và bố mẹ nhìn thấy rõ sự tự tin của con lớn lên từng chút một.
Ô ăn quan, nhảy dây, kéo co: luật chơi cơ bản
Ô ăn quan
Bàn chơi gồm hai hàng ô nhỏ, hai đầu là hai ô quan lớn. Mỗi ô nhỏ đặt năm viên sỏi, còn ô quan đặt một viên to hơn. Hai người chơi lần lượt bốc sỏi ở một ô của mình. Sau đó họ rải đều sang các ô kế tiếp theo một chiều.
Khi quân dừng ở ô trống, người chơi được ăn sỏi ở ô liền sau. Hết quân thì ai ăn được nhiều hơn sẽ thắng. Trò này hợp với bé từ khoảng 6 tuổi, vì bé cần đếm nhanh và nghĩ trước nước đi. Nếu bé còn nhỏ hơn, bố mẹ có thể đơn giản hóa bằng cách chỉ cho con đếm và đoán ô sẽ dừng.
Nhảy dây
Trò này chơi một mình cũng được, nhưng vui nhất là chơi theo nhóm. Hai bạn quay dây ở hai đầu, các bạn còn lại lần lượt nhảy vào. Ai vướng dây thì đổi chỗ với người quay.
Bố mẹ nên bắt đầu bằng dây quay chậm. Khi bé đã quen nhịp thì tăng tốc dần. Chúng tôi thường đếm to từng nhịp để các bé biết lúc nào nên vào, lúc nào nên ra.
Kéo co
Chia hai đội có số người gần bằng nhau. Mỗi bên nắm một đầu dây, còn vạch giữa sân là mốc. Đội nào kéo được vạch của đối phương sang phía mình là thắng.
Điều chúng tôi luôn dặn là không quấn dây quanh tay. Khi nghe hiệu lệnh dừng thì buông ngay, dù đang kéo gần thắng đến đâu.
Bịt mắt bắt dê và rồng rắn lên mây cho nhóm đông
Khi có nhiều bé cùng chơi, hai trò này gần như luôn đông vui và dễ kiểm soát.
Bịt mắt bắt dê: một bạn bị bịt mắt làm người đi bắt. Các bạn còn lại đứng quanh, vỗ tay hoặc gọi tên để gây nhiễu. Người bắt phải đoán đúng bạn mình vừa chạm vào. Hãy chọn nền phẳng, không có bậc thang hay vật nhọn. Người lớn nên đứng gần để nhắc khi bé bị bịt mắt đi quá xa.
Rồng rắn lên mây: một bạn làm thầy thuốc, các bạn khác nối thành hàng dài và bám vai nhau làm rồng rắn. Thầy thuốc hỏi đáp theo bài đồng dao rồi tìm cách bắt người cuối hàng. Trò này giúp bé thuộc bài vè và biết giữ nhịp theo nhóm. Chúng tôi thấy các bé đặc biệt thích đoạn hỏi đáp, vì ai cũng muốn được đóng vai thầy thuốc ít nhất một lần.
Hai trò này đặc biệt hợp với các dịp lễ hội. Chẳng hạn khi cả xóm rủ nhau ra sân trong dịp lễ hội Trung thu với rước đèn và phá cỗ, các bé có thêm lý do để chạy nhảy cùng nhau thật lâu.
Tổ chức trò chơi dân gian ở công viên, sân trường
Buổi chơi suôn sẻ hay không thường nằm ở khâu chuẩn bị, và phần này không quá phức tạp. Bố mẹ chỉ cần chọn một sân bằng phẳng, có bóng mát và cách xa đường xe chạy. Công viên hay sân trường đều hợp.
Nên chia nhóm theo độ tuổi. Bé nhỏ chơi các trò nhẹ như bịt mắt bắt dê, còn bé lớn hơn có thể thử nhảy dây hay kéo co. Mỗi nhóm nên có một phụ huynh dẫn trò, đọc luật, phát hiệu lệnh và giữ trật tự chung.
Dụng cụ thì gọn nhẹ. Một sợi dây thừng, vài chục viên sỏi, khăn bịt mắt và đôi khi thêm nón lá làm đạo cụ là đủ. Không cần mua sắm nhiều, nhưng nên kiểm tra dây có đứt chỉ hay không trước mỗi buổi.
Có lần bên mình tổ chức cho khoảng mười hai bé ở sân trường vào sáng chủ nhật. Chúng tôi chia hai nhóm, một nhóm nhảy dây còn nhóm kia chơi ô ăn quan. Sau hai mươi phút thì đổi chỗ. Nhờ cách làm này, không bé nào phải đứng chờ quá lâu, và cả buổi sáng trôi qua rất êm.
Sau buổi chơi, nếu các bé còn sức, bố mẹ có thể cho con nghỉ và xem trò xe lửa cổ tích dành cho bé lần đầu đi công viên để con dịu lại trước khi về. Muốn tìm thêm ý tưởng học và chơi cho các buổi cuối tuần khác, bố mẹ cũng có thể tham khảo những gợi ý từ đội ngũ giáo viên bên Giáo dục.
Giữ an toàn khi chơi ngoài trời
Chơi ngoài trời thì vui, nhưng vài việc nhỏ sẽ giúp bố mẹ yên tâm hơn nhiều. Chúng tôi thường kiểm tra lại những điều sau trước khi xuất phát.
- Mang nước uống và mũ nón, nhất là những ngày nắng gắt.
- Cho bé mang giày hoặc dép có quai, không để con đi chân trần trên sân sỏi.
- Kiểm tra mặt sân trước khi chơi, nhặt đá nhọn, mảnh chai và rác.
Bố mẹ cũng nên dạy con biết dừng lại ngay khi thấy mệt hoặc đau. Đừng để con cố chơi tiếp chỉ vì muốn bằng bạn. Vào những ngày nắng to, hãy tránh giờ trưa và chọn buổi sáng sớm hoặc chiều mát. Thời điểm đó vừa dễ chịu cho cả người lớn lẫn trẻ nhỏ.
Hãy để ý các bé nhỏ hơn trong nhóm. Khi chơi chung với bạn lớn, các bé nhỏ rất dễ bị va hoặc ngã. Một người lớn đứng gần là đủ để mọi chuyện nhẹ nhàng hơn. Bên mình từng gặp trường hợp một bé ngã nhẹ khi đuổi theo bạn, may là có phụ huynh đứng sát nên chỉ vài phút là bé đã cười trở lại.
Trò chơi dân gian không cần đầu tư nhiều tiền bạc nhưng mang lại rất nhiều tiếng cười. Cuối tuần này, bố mẹ thử rủ con và các bạn ra sân xem sao. Bạn sẽ thấy con vui hơn, gần bạn bè hơn và hiểu thêm những nét đẹp Việt Nam qua từng câu vè quen thuộc.
